به دعوت دوست و برادرم، مطلبی نوشتم تا آنها در سایت شان کار کنند. واقعا مطلب تندی بود آنهم برای سایتی به نام حقوق بشر اسلامی. منتها معتقدم شوخی شوخی، با جان انسان ها هم شوخی؟ بازهم بخاطر انتشار این مطلب از مسئولین پایگاه بشر نیوز تشکر می کنم.
به پیشنهاد برادر، یار امروز و دیروزم قرار است مطالبی در حیطه کاری پایگاه بشرنیوز بنویسم. از این دعوت بسیار خشنودم، ناهمساني عقاید من و ایشان، موضوعی روشن است، ولي هرگز به این دلیل، از یکدیگر رنجیده خاطر نشدیم. آنچه که می نویسم، الزاما نظر مدیران این سایت نیست، طبیعتا بسیاری از نظرات و نوشته های ایشان نیز، نظر من نیست.
تمام سعی ام این خواهد بود تا در نوشته های خود، لغو مجازات اعدام و تعلیق اجرای حدود را پیگیری کنم. نگارنده نه تنها با اجرای اعدام ، بلکه با اجرای تمامی حدود مخالف است. برای آن هم دلیل های بسیاری دارم؛ این همه اعدام در کشور انجام شد و به استناد ارقام اعدامی که سازمان های دولتی انتشار داده اند؛ (در سال 2008، 346 اعدام ) ایران، دومین کشور از نظر اعدام در جهان محسوب می شود. این مجازات از سالها پیش رواج داشته و پس از انقلاب تثبیت و تشدید شده؛ به خصوص برای قاتلین، قاچاقچیان، متجاوزین و ستیزه جویان.
اما آیا آنچنان که در نظر شارع بوده، این اعدام ها که تا سال پیش اغلب شان در ملاعام انجام می شد، برای دیگران عبرت انگیز بود؟ 1- هر روز اگر صفحه حوادث روزنامه ها را باز کنی قطعا چند گزارش قتل خواهید خواند. 2- ایران اولین مصرف کننده مواد مخدر جهان است و شاهراه مواد مخدر! 3- هنوز دو هفته نمی گذرد که 6 نفر به زنی خانه دار تجاوز کرده و یا در جنایتی دیگر سه نفر به زنی در مقابل چشمان شوهرش تجاوز کرده اند. این ها تنها جرایم استان تهران است و تازه آن بخشی که به خبرگزاری ها راه پیدا کرده است. 4- در روز چهارشنبه 20 آبان ماه یکی از شهروندان ایرانی اهل کرمانشاه به دلیل جرم های امنیتی اش، اعدام شد. به استناد فیلم هایی که همقطاران این جوان 28 ساله در یوتیوپ پخش کرده اند، وی زیر پرچم گروه های تجزیه طلب مشغول خدمت یا آموزش و اسلحه به دست است. قطعا اگر اعدام در این باره موثر بود، ستیزه جویی کمربند انفجاری به خود نمی بست تا همشهری هایش را به همراه خود تکه تکه کند. تصاویری در اینترنت موجود است که فرد قاتل پیش از کشیدن چهارپایه، خود آن را می اندازد و یا به طناب دار بوسه می زند. میزان عبرت انگیز بودن اعدام برای شهروندان به همین راحتی قابل مشاهده و ارزیابی است.
سئوالات دیگر هم، می توان ردیف کرد؛ آیا با ترس از مجازات سنگسار، دیگر کسی سراغ روابط نامشروع نمی رود؟! یا آیا ترس از قطع دست، ایران را به امن ترین کشور منطقه (از نظر کاهش سرقت ) تبدیل کرده؟!
این گونه مجازات ها، حاکمین را نزد مردم تبدیل به گزمه هایی خشن و از سوی دیگر در جهان انگشت نما می کند. این موضوع هم به دلیل دشمنی مردم جهان یا غرب با ایران و نظام آن نیست. هنوز در برخی از ایالت های آمریکا (قدرتمندترین کشور جهان) مجازات اعدام رواج دارد، تلاش گروه های حقوق بشری برای لغو این مجازات ، بیانیه های پر از بغض سازمان های حقوق بشری به مقامات قضایی ایالات و کنایه های مقامات خارجی به دیپلمات های آمریکایی در این باره، با یک جستجوی ساده در گوگل قابل ردگیری است.
حال باید پرسید که در ایران بیشتر امنیت وجود دارد، یا مثلا در ترکیه ای که نه اعدام دارد، نه قصاص و نه اجرای حدود ؟ ضمن آنکه اسلام مردم شان از ایرانیان نیز محکم تر است. چرا یکی از مسئولین امر توضیح نمی دهد که مزایای اعدام و اجرای حدود تا کنون چه بوده است؟
در ایران، ما مجازات اعدام را در مواردی قصاص عنوان می کنند. به این ترتیب حاکم اصلا از مسئولیت شانه خالی می کند و آن را به اولیای دم مس سپارد. اصطلاحا قانون چشم در مقابل چشم. شاید برای خوانندگان جالب باشد، در نخستین جوامع بشری اگر شخصی از یک قبیله مرتکب جرمی نابخشودنی و یا قتل فردی از قبیله دیگر می شد، این موضوع به جنگ خاتمه می یافت. دیری نگذشت که مضرات این برخورد برای ایشان روشن شد و قرارشان به “چشم در مقابل چشم” تغییر یافت. از آن زمان که نزدیک به 15-16 صده می گذرد، قانون های مجازات کیفری بارها دستخوش تغییر و تحول شده، اما در ایران ما هنوز در همان تاریخ باقی مانده است.
موجی که بکاریا افزون بر 2 قرن پیش در قوانین کیفری به راه انداخت، سبب شد که بالاخره اندیشیده شود، مجرم آیا قبل از وقوع قتل قصدی برای آن داشته، یا در شرایطی خاص مجبور شده؟ محیط در نحوه جرم چه نقشی بازی کرده، اندیشه، خانواده و محیط رشد فرد مجرم چگونه بوده و سئوالهایی از این دست که موضوع قتل را امروزه به یک پروژه تحقیقی-پژوهشی تبدیل کرده است.
سئوال را این گونه مطرح می کنم؛ آیا اگر احسان شجاعی (جوانی که ماه گذشته اعدام شد)، می دانست چنین سرنوشتی گریبانش را خواهد گرفت، حتی با بدترین دشنام ها هم حاضر به فرو کردن کاردی در بدن مقتول می شد؟ قطعا خیر. نهایت کوته بینی است که تنها به فعل جرم نگاه شود. جایگاه جرم شناس، روان شناس، جامعه شناس، محققین و پژوهشگران، نظرات قضات برجسته و این دست از افراد در پروسه یک پرونده قتل کجاست؟ آیا تمام پروسه به اینجا ختم می شود که پزشکی قانونی بگوید قاتل جنون داشته یا خیر! آیا پزشکی قانونی که امروز در جهان تبدیل به یکی از اصلی ترین راه شناسایی نحوه مرگ، علل مرگ، کنش و واکنش کالبد و … در ایران فقط قرار است به این موضوع بپردازد که بله مقتول دوبار کارد وارد بدنش شده و قاتل مجنون نیست؟!
فراموش کرده ایم که پس از آن ، ما عملا راه را برای جرمی دیگر باز کرده ایم؟ آیا از دیدگاه روانشناختی بررسی شده که مثلا مادر مقتولی چون احسان نصراللهی چندماه و چندسال پس از کشیدن چهارپایه از زیر پایه احسان شجاعی، چه احساسی به این اقدامش داشته است؟ امکان ندارد انسانی در حالت روانی سالم از گرفتن جانی خشنود باشد. آیا موج روانی حاصل از اعدام در میان خانواده، دوستان، روابط اجتماعی بازماندگان قاتل و مقتول ، شرایط محیط و مواردی از این دست بررسی می شود؟ مطمئنا خیر.
چرا باید چنین حکمی در کشور ما اجرا شود؟ چرا حکومت ، اجرای حکم را تفویض می کند؟ چرا جزای کسی که برای دفاع از جانش مرتکب قتلی شده، با آن قاتلی که با عزم دست به قتل زده یکی است؟ چگونه می توان، برادری و محبت را از مردم انتظار داشت، وقتی قانونی به نام چشم در مقابل چشم را در میانشان رواج داده می شود؟ چنددرصد آنهایی که اعدام شده اند به عمد و چنددرصد به اتفاق مرتکب جنایتی شده اند؟ مگر چند خفاش شب در ایران وجود دارد که با همه چون او برخورد می شود؟ چگونه ممکن است مجازات کسی که یک قتل کرده با شخصی که 20 قتل کرده یکی باشد؟ چه زمانی قرار است کارشناسانه به این گونه سئوالات پاسخ داده شود را نمی دانم، اما مطمئنم این کوشش ها راه به امید و نور خواهند داشت.
*** رضا سلیمانی
